Demir eksikliği belirtileri nelerdir? Nedenleri ve ne iyi gelir?

Demir eksikliği, vücuttaki demir deposunun azalması sonucu kanın dokulara yeterince oksijen taşıyamadığı bir durumdur. Kısa cevap: en sık yorgunluk, halsizlik, ciltte solukluk, nefes darlığı, çarpıntı ve baş dönmesi ile kendini gösterir; en yaygın nedenleri kan kaybı (özellikle adet kanaması), yetersiz beslenme ve emilim bozukluğudur. Demir açısından zengin beslenme ve gerektiğinde hekim önerisiyle demir takviyesi ile giderilir. Bu rehberde belirtileri, nedenleri, ne iyi geldiği ve tedavisi adım adım anlatılıyor.

Demir eksikliği belirtileri nelerdir?

Demir eksikliği yavaş ilerler ve ilk belirtileri çoğu zaman yorgunluk, halsizlik ve ciltte solukluk olur. İlerledikçe nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi, baş ağrısı, el ve ayaklarda üşüme, kaslarda güçsüzlük eklenebilir. Daha özgün belirtiler arasında tırnaklarda kırılma ve kaşık tırnak, saç dökülmesi, dilde ve ağız kenarında yaralar, huzursuz bacak sendromu, konsantrasyon güçlüğü ve bağışıklığın zayıflaması yer alır. Bazı kişilerde buz, toprak gibi besin olmayan maddeleri yeme isteği (pika) görülebilir. Tabloya kansızlık (anemi) eşlik ettiğinde belirtiler belirginleşir. Benzer belirtiler veren B12 eksikliği ile de karışabildiği için kesin ayrım kan testiyle yapılır.

Demir eksikliği neden olur?

Demir eksikliğinin başlıca üç nedeni vardır: kan kaybı, yetersiz alım ve emilim bozukluğu. En sık neden kan kaybıdır; kadınlarda adet kanamaları demir eksikliğini yaygınlaştıran temel etkendir. Mide-bağırsak kanamaları (ülser, hemoroid, bazı ilaçlar) da sinsi kan kaybına yol açabilir. Yetersiz alım, demir içeren besinlerin az tüketildiği dengesiz beslenmede görülür. Emilim bozukluğu ise çölyak, gastrit veya mide ameliyatları gibi durumlarda ortaya çıkar. Ayrıca gebelik, ergenlik ve hızlı büyüme dönemlerinde demir ihtiyacı arttığı için bu dönemlerde de eksiklik gelişebilir.

Demir eksikliğine ne iyi gelir?

Beslenme, demir eksikliğini önlemede ve tedaviye destek olmada kritik rol oynar. Hayvansal kaynaklı demir (hem demiri) daha iyi emilir: kırmızı et, karaciğer, balık ve yumurta en güçlü kaynaklardır. Bitkisel kaynaklar arasında kuru baklagiller (mercimek, nohut, kuru fasulye), koyu yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı), pekmez, kuru kayısı ve tofu bulunur. Önemli bir ipucu: C vitamini demir emilimini belirgin artırır; bu yüzden demirli besinleri portakal, limon, maydanoz veya biber gibi C vitamini kaynaklarıyla birlikte tüketmek faydalıdır. Buna karşılık çay ve kahveyi yemekle birlikte içmek demir emilimini azalttığı için, bunları öğün aralarına bırakmak önerilir.

Demir eksikliği nasıl tedavi edilir?

Tedavi, eksikliğin derecesine ve nedenine göre planlanır. Hafif durumlarda beslenme düzenlemesi öne çıkarken, çoğu durumda hekim ağızdan demir hapı veya şurubu önerir; bunlar genellikle aç karnına ve C vitamini ile birlikte alındığında daha iyi emilir (kabızlık, mide rahatsızlığı gibi yan etkiler görülebilir). Emilimin bozuk olduğu ya da çok düşük değerlerde damar yoluyla (IV) demir uygulanabilir. Demir depolarının yeniden dolması birkaç ay sürdüğü için tedavi, değerler normale dönse bile hekimin önerdiği süre boyunca sürdürülmelidir. Altta yatan bir kanama varsa asıl nedenin araştırılması şarttır.

Demir eksikliği için hangi doktora gidilir?

Demir eksikliğinden şüphelenildiğinde ilk başvuru aile hekimi ya da iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına yapılır; tam kan sayımı ve ferritin testiyle tanı kolayca konur. Anemi belirginse veya nedeni netleşmiyorsa hematoloji, mide-bağırsak kaynaklı bir kan kaybı düşünülüyorsa gastroenteroloji değerlendirmeye katılabilir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz varsa demir takviyesine kendi kendinize başlamadan önce mutlaka bir hekime danışıp kan testi yaptırın.