Referans
Sözlük
Haberlerde sık geçen 75 ekonomi, kripto ve teknoloji teriminin sade, güvenilir Türkçe açıklaması. Bir kavramı anlamak, haberi doğru okumanın ilk adımıdır.
Ekonomi
20 terimEnflasyon, faiz, borsa ve piyasa kavramları.
Arz ve Talep
Bir mal veya hizmetin fiyatını belirleyen, satıcıların sunduğu miktar ile alıcıların istediği miktar arasındaki denge.
BIST 100
Borsa İstanbul’da işlem gören en yüksek piyasa değerli ve likit 100 şirketi kapsayan ana endeks.
Bilanço
Bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve öz kaynaklarını gösteren temel mali tablodur.
Bono
Vadesi bir yıla kadar olan kısa vadeli borçlanma senedi; devlet çıkardığında Hazine bonosu denir.
Bütçe Açığı
Devletin belirli bir dönemdeki harcamalarının, topladığı gelirlerden (vergi vb.) fazla olması.
Cari Açık
Bir ülkenin dış dünyayla mal, hizmet ve gelir işlemlerinde döviz giderinin gelirinden fazla olması.
Deflasyon
Fiyatlar genel düzeyinin sürekli düşmesi; enflasyonun tersi.
Devalüasyon
Sabit veya yönetilen kur rejiminde ulusal paranın değerinin resmî bir kararla düşürülmesi.
Enflasyon
Mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinin zaman içinde sürekli artması; paranın alım gücünün düşmesi.
GSYİH
Bir ülkede belirli bir dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam parasal değeri.
Hisse Senedi
Bir şirketin sermayesindeki ortaklık payını temsil eden menkul kıymet.
Kur Korumalı Mevduat (KKM)
TL mevduatın vade sonunda kur artışına karşı korunduğu, kur farkını devletin/bankanın telafi ettiği ürün.
Likidite
Bir varlığın değerini önemli ölçüde kaybetmeden hızla nakde çevrilebilme kolaylığı.
Politika Faizi
Merkez bankasının para politikasını yürütmek için belirlediği temel faiz oranı.
Resesyon
Ekonomik faaliyetin belirgin biçimde daralması; yaygın tanımla GSYİH’nin üst üste iki çeyrek küçülmesi.
Stagflasyon
Yüksek enflasyon ile ekonomik durgunluğun (yüksek işsizlik) aynı anda görülmesi.
Tahvil
Devlet veya şirketlerin uzun vadeli borçlanmak için çıkardığı, sabit/değişken faiz ödeyen borç senedi.
Temettü
Bir şirketin elde ettiği kârdan hissedarlarına dağıttığı pay.
TÜFE
Hanehalkının satın aldığı mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimini ölçen ve tüketici enflasyonunu veren endeks.
ÜFE (Yİ-ÜFE)
Üreticilerin mallarını sattığı fiyatların değişimini ölçen endeks; maliyet baskısının öncü göstergesi.
Kripto
15 terimBitcoin, blok zinciri ve dijital varlık terimleri.
Airdrop
Bir kripto para projesinin, tanıtım veya topluluk oluşturma amacıyla kullanıcıların cüzdanlarına ücretsiz olarak token dağıtmasına airdrop denir.
Altcoin
Bitcoin dışındaki kripto paraların genel adı.
Bitcoin
İlk ve en büyük kripto para; merkezi bir otorite olmadan blok zinciri üzerinde çalışan dijital değer aktarım ağı.
Blok Zinciri
İşlemlerin şifreleme ile birbirine bağlı bloklar hâlinde, dağıtık ve değiştirilemez biçimde tutulduğu kayıt teknolojisi.
DeFi (Merkeziyetsiz Finans)
Banka gibi aracılar olmadan, akıllı sözleşmelerle borç verme, takas ve faiz gibi finansal hizmetler sunan sistem.
Ethereum
Akıllı sözleşmeleri ve merkeziyetsiz uygulamaları çalıştırabilen, piyasa değerine göre ikinci büyük blok zinciri platformu.
Gas Ücreti
Ethereum gibi ağlarda bir işlemi gerçekleştirmek için ödenen, ağ yoğunluğuna göre değişen ücret.
Halving
Bitcoin’de madencilere verilen blok ödülünün yaklaşık dört yılda bir yarıya inmesi olayı.
Kripto Cüzdan
Kripto varlıklara erişimi sağlayan özel anahtarları saklayan yazılım ya da donanım aracı.
Kripto Madenciliği
Bilgisayarların karmaşık matematik problemleri çözerek işlemleri doğruladığı ve yeni kripto ürettiği süreç.
NFT
Bir dijital veya fiziksel varlığın sahipliğini/benzersizliğini blok zincirinde temsil eden, birbirinin yerine geçmeyen token.
Özel Anahtar
Bir kripto cüzdandaki varlıkları harcama yetkisini veren, gizli tutulması gereken kriptografik anahtar.
Piyasa Değeri (Market Cap)
Bir kripto paranın dolaşımdaki toplam arzı ile birim fiyatının çarpımı; büyüklüğün temel ölçüsü.
Stablecoin
Değeri genellikle bir para birimine (örneğin ABD doları) sabitlenmiş, oynaklığı düşük kripto para.
Staking
Kripto varlıkları bir ağın güvenliğine kilitleyerek karşılığında ödül kazanma yöntemi.
Teknoloji
13 terimYapay zeka, siber güvenlik ve dijital kavramlar.
Açık Kaynak
Kaynak kodu herkese açık olan, incelenebilen, değiştirilebilen ve paylaşılabilen yazılım modeli.
Algoritma
Bir problemi çözmek veya bir görevi yerine getirmek için izlenen, adım adım tanımlı kurallar dizisi.
API
Farklı yazılımların birbirleriyle veri alışverişi yapmasını ve konuşmasını sağlayan tanımlı arayüz.
Bulut Bilişim
Sunucu, depolama ve yazılım gibi bilişim kaynaklarının internet üzerinden, kullanıldığı kadar ödenerek kiralanması.
Büyük Dil Modeli (LLM)
Çok büyük metin verisiyle eğitilerek insan diline benzer metin üreten ve anlayan yapay zeka modeli.
Büyük Veri
Geleneksel yöntemlerle işlenemeyecek kadar büyük, hızlı ve çeşitli veri yığınlarını ve bunları analiz etme yaklaşımını tanımlayan kavramdır.
İki Faktörlü Doğrulama (2FA)
Parolaya ek olarak ikinci bir kanıt (SMS kodu, uygulama kodu) isteyerek hesap güvenliğini artıran yöntem.
Kimlik Avı (Phishing)
Sahte e-posta, mesaj veya sitelerle kullanıcıyı kandırarak parola ve kart bilgisi gibi verileri ele geçirme dolandırıcılığı.
Makine Öğrenmesi
Bilgisayarların açıkça programlanmadan, verilerden örüntü öğrenerek tahmin ve karar üretmesi.
Siber Güvenlik
Bilgisayar sistemlerini, ağları ve verileri yetkisiz erişim, saldırı ve hasara karşı koruma disiplini.
Şifreleme
Verinin, yalnızca doğru anahtara sahip tarafların okuyabileceği biçimde matematiksel olarak dönüştürülmesi.
Veri İhlali
Kişisel veya kurumsal verilerin yetkisiz kişilerce ele geçirilmesi, sızdırılması ya da ifşa edilmesi olayı.
Yapay Zeka
Öğrenme, akıl yürütme ve karar verme gibi insana özgü bilişsel görevleri yapabilen bilgisayar sistemleri.
Spor
9 terimFutbol kuralları ve müsabaka kavramları.
Averaj
Puanları eşit takımları sıralamak için kullanılan, atılan ve yenilen goller arasındaki fark.
Bonservis
Bir futbolcunun sözleşmesi süren kulübünden başka kulübe geçmesi için ödenen transfer bedeli.
Deplasman
Bir takımın kendi sahası dışında, rakibin ev sahibi olduğu şehir veya statta oynadığı karşılaşmaya deplasman maçı denir.
Hat-trick
Bir oyuncunun aynı maçta üç gol atmasıyla gerçekleşen futbol başarısı.
Kırmızı Kart
Futbolda bir oyuncunun ağır bir kural ihlali nedeniyle hakem tarafından oyundan atılmasını gösteren kırmızı renkli karttır.
Lig Usulü
Turnuvada her takımın diğer tüm takımlarla belirli sayıda karşılaştığı ve toplanan puanlara göre sıralandığı yarışma sistemidir.
Ofsayt
Futbolda hücum oyuncusunun, topa oynandığı anda son iki savunmacıdan daha ileride bulunmasıyla oluşan kural ihlali.
Penaltı
Ceza sahası içinde yapılan faul sonucu verilen, kaleyle karşı karşıya kullanılan doğrudan gol atma vuruşu.
VAR (Video Yardımcı Hakem)
Maçtaki net ve bariz hataları video görüntüleriyle inceleyip hakeme bildiren yardımcı hakem sistemi.
Sağlık
9 terimTemel sağlık ve iyi yaşam kavramları.
Antibiyotik Direnci
Bakterilerin antibiyotiklere karşı direnç kazanarak bu ilaçlardan etkilenmez hâle gelmesi durumu.
Bağışıklık
Vücudun mikroplara ve zararlı etkenlere karşı kendini savunmasını sağlayan biyolojik savunma sistemi.
Kalori
Besinlerin sağladığı ve vücudun harcadığı enerjiyi ölçmekte kullanılan enerji birimi.
Kolesterol
Vücudun hücre yapımı için ürettiği, kanda taşınan yağ benzeri madde; iyi ve kötü türleri vardır.
Metabolizma
Vücudun besinleri enerjiye çevirmek ve yaşamsal işlevleri sürdürmek için gerçekleştirdiği tüm kimyasal süreçlerin bütününe metabolizma denir.
Stres
Bedenin zorlayıcı ya da tehdit edici olarak algıladığı durumlara verdiği fiziksel ve ruhsal tepkiye stres denir.
Tansiyon (Kan Basıncı)
Kanın damar duvarlarına uyguladığı basınç; büyük ve küçük tansiyon olarak iki değerle ölçülür.
Vitamin
Vücudun sağlıklı işlemesi için küçük miktarlarda gereken, çoğunlukla dışarıdan beslenmeyle alınması gereken organik besin ögeleridir.
Vücut Kitle İndeksi (BKİ)
Kilonun boyun karesine bölünmesiyle hesaplanan, kilo durumunu genel olarak sınıflandıran ölçüt.
Hukuk
9 terimYargı, dava ve temel hukuk kavramları.
Arabuluculuk
Tarafların bir uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden, tarafsız bir arabulucunun yardımıyla anlaşarak çözmeye çalıştığı yönteme arabuluculuk denir.
Dava
Bir hakkın korunması veya bir uyuşmazlığın çözümü için mahkemeye başvurularak başlatılan hukuki süreç.
İhtar
Bir kişinin karşı tarafı borcunu ödemeye veya bir yükümlülüğü yerine getirmeye resmen davet ettiği yazılı uyarıya ihtar denir.
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)
Kişisel verilerin işlenmesini düzenleyen ve bireylerin veri mahremiyetini koruyan Türk kanunu.
Sözleşme
İki veya daha fazla tarafın karşılıklı irade beyanıyla haklar ve borçlar doğuran hukuki anlaşmasına sözleşme denir.
Tazminat
Bir kişinin uğradığı maddi veya manevi zararın, zarara yol açan tarafça para ile karşılanması.
Telif Hakkı
Bir eseri üreten kişiye, eseri üzerinde tanınan maddi ve manevi haklar bütünü.
Temyiz
Mahkeme kararının hukuka uygunluğunun üst derece mahkemesince denetlenmesi için başvurulan kanun yolu.
Yürütmeyi Durdurma
İdari işlemin uygulanmasının, dava sonuçlanana dek mahkeme kararıyla geçici olarak durdurulması.